Giới thiệu chung – Bối cảnh Luật 911 (MiCA)

Trong cấu trúc của Luật 911 – tức Regulation (EU) 2023/1114 (MiCA) – các Recitals cuối cùng tập trung vào cơ chế thực thi và giám sát.

Nếu các Recital (113)–(114) xử lý vấn đề chuyển tiếp và sự khác biệt pháp lý giữa các quốc gia thành viên, thì Recital (115) chuyển sang một trụ cột quan trọng khác:

Cơ chế bảo vệ người tố cáo (whistleblower protection) trong lĩnh vực crypto-asset.

I. Trích nguyên văn tiếng Anh

(115) Whistleblowers should be able to bring new information to the attention of competent authorities that helps them in detecting infringements of this Regulation and imposing penalties. This Regulation should therefore ensure that adequate arrangements are in place to enable whistleblowers to alert competent authorities to actual or potential infringements of this Regulation and to protect them from retaliation. That should be done by amending Directive (EU) 2019/1937 of the European Parliament and of the Council (23) in order to make it applicable to infringements of this Regulation.

II. Dịch nguyên văn tiếng Việt

(115) Người tố cáo cần có khả năng cung cấp thông tin mới cho các cơ quan có thẩm quyền nhằm hỗ trợ họ phát hiện các hành vi vi phạm Quy định này và áp dụng các biện pháp xử phạt. Do đó, Quy định này cần bảo đảm rằng có các cơ chế phù hợp để cho phép người tố cáo thông báo cho các cơ quan có thẩm quyền về các vi phạm thực tế hoặc tiềm ẩn của Quy định này, đồng thời bảo vệ họ khỏi các hành vi trả đũa. Điều này cần được thực hiện bằng cách sửa đổi Chỉ thị (EU) 2019/1937 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng nhằm làm cho Chỉ thị đó áp dụng đối với các vi phạm của Quy định này.

III. Phân tích chuyên sâu

1. Vai trò của whistleblower trong cấu trúc thực thi MiCA

Recital (115) xác nhận một nguyên tắc thực tiễn:

Cơ quan giám sát không thể phát hiện mọi vi phạm nếu không có nguồn thông tin nội bộ.

Trong thị trường crypto:

• Giao dịch phi tập trung

• Hoạt động xuyên biên giới

• Công nghệ phức tạp

• Nhiều hoạt động nội bộ khó kiểm soát

 Người trong tổ chức (nhân viên, quản lý, đối tác) có thể là nguồn phát hiện vi phạm sớm nhất.

Whistleblower đóng vai trò:

• Phát hiện thao túng thị trường

• Phát hiện giao dịch nội gián

• Phát hiện vi phạm nghĩa vụ bảo vệ tài sản khách hàng

• Phát hiện gian lận trong white paper

2. Tại sao cần bảo vệ khỏi “retaliation”?

Nếu không có bảo vệ:

• Nhân viên có thể bị sa thải

• Bị hạ bậc lương

• Bị cô lập trong công việc

• Bị kiện tụng

Do đó, MiCA không chỉ khuyến khích tố cáo mà còn:

Bắt buộc phải có cơ chế bảo vệ khỏi trả đũa.

Điều này thể hiện triết lý:

• Enforcement dựa trên thông tin nội bộ

• Văn hóa tuân thủ thay vì chỉ dựa vào kiểm tra hành chính

3. Cơ chế thực hiện: Không tạo luật mới mà sửa đổi một Chỉ thị có sẵn

Recital (115) không tạo một chương riêng trong MiCA về whistleblowing.

Thay vào đó, MiCA:

Sửa đổi Directive (EU) 2019/1937

Đây là Chỉ thị bảo vệ người tố cáo trong toàn EU.

Ý nghĩa lập pháp:

• Tránh trùng lặp hệ thống

• Tận dụng khung pháp lý đã tồn tại

• Đảm bảo tính thống nhất trong bảo vệ whistleblower across sectors

4. Directive 2019/1937 là gì?

Đây là Chỉ thị về:

Protection of persons who report breaches of Union law.

Nó quy định:

• Kênh báo cáo nội bộ

• Kênh báo cáo ra cơ quan công quyền

• Bảo mật danh tính

• Cấm trả đũa

• Biện pháp khắc phục cho người tố cáo

Bằng cách sửa đổi Chỉ thị này, MiCA làm cho:

Vi phạm MiCA trở thành một trong các lĩnh vực được bảo vệ theo cơ chế whistleblowing EU.

5. Mở rộng phạm vi bảo vệ

Recital (115) sử dụng cụm từ:

“actual or potential infringements”

Không chỉ:

• Vi phạm đã xảy ra

Mà còn:

• Vi phạm tiềm ẩn

Điều này có ý nghĩa phòng ngừa mạnh mẽ.

Ví dụ:

• Phát hiện dự thảo white paper có thông tin sai lệch

• Phát hiện kế hoạch thao túng thị trường

• Phát hiện thiếu hụt dự trữ token bảo chứng

→ Có thể báo cáo trước khi thiệt hại xảy ra.

6. Tác động đối với CASPs và issuers

Sau Recital (115), các doanh nghiệp crypto tại EU phải:

• Thiết lập kênh tố cáo nội bộ

• Đảm bảo bảo mật

• Ban hành chính sách chống trả đũa

• Đào tạo nhân viên về quyền tố cáo

Nếu không:

• Có thể bị xử phạt bổ sung

• Có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ quản trị

7. So sánh với các lĩnh vực tài chính truyền thống

Cơ chế whistleblowing đã tồn tại trong:

• Ngân hàng

• Chứng khoán

• Bảo hiểm

Việc đưa crypto vào cơ chế này có ý nghĩa:

Crypto chính thức được đối xử như một phần của hệ thống tài chính chính thống.

Đây là bước “institutionalisation” của crypto trong EU.

IV. Ý nghĩa học thuật và chính sách

Recital (115) thể hiện 3 tầng chính sách:

 1. Tăng cường thực thi dựa trên thông tin nội bộ

Regulatory enforcement không chỉ dựa vào giám sát bên ngoài.

 2. Chuyển từ mô hình trừng phạt sang mô hình phòng ngừa

Cho phép phát hiện vi phạm tiềm ẩn.

 3. Tích hợp crypto vào hệ thống pháp luật chung của EU

Không xây dựng cơ chế riêng biệt cho crypto mà gắn vào cấu trúc sẵn có.

V. Kết luận

Recital (115) của Luật (MiCA):

• Khẳng định vai trò trung tâm của whistleblower trong phát hiện vi phạm;

• Yêu cầu thiết lập cơ chế tố cáo hiệu quả;

• Bảo vệ người tố cáo khỏi trả đũa;

• Thực hiện thông qua sửa đổi Directive (EU) 2019/1937;

• Đưa crypto vào hệ sinh thái thực thi pháp luật tài chính của EU.

Nếu Recital (114) bảo vệ hệ thống khỏi lỗ hổng pháp lý,
thì Recital (115) bảo vệ hệ thống khỏi lỗ hổng thông tin nội bộ.